Quy trình cấp giấy chứng nhận cơ bản không thay đổi. Hồ sơ của doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng các yêu cầu theo quy định hiện hành, trong đó đã có biên bản kiểm tra ruộng lúa thơm do đơn vị khảo nghiệm lập và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Vì vậy, cơ quan cấp giấy chứng nhận không phải tổ chức kiểm tra thực địa, giúp duy trì thời gian giải quyết hồ sơ tối đa 5 ngày làm việc.
Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết tiến độ chuẩn bị của nhiều địa phương còn chậm. Đến nay, mới có 8 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố thuộc diện thực hiện hoàn tất việc gửi mẫu chữ ký và mẫu dấu của cơ quan được giao nhiệm vụ về Bộ để thông báo tới cơ quan có thẩm quyền của EU và Vương quốc Anh.
Theo cơ quan quản lý, nếu các địa phương không hoàn thành các bước chuẩn bị trước ngày 1/7, hoạt động cấp giấy chứng nhận có thể bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xuất khẩu và khả năng hưởng ưu đãi thuế quan của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường gạo thế giới cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc cải cách thủ tục hành chính được đánh giá là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành hàng lúa gạo. Thống kê của Cục Hải quan cho thấy, trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 4,5 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 2,09 tỷ USD. Mặc dù sản lượng tăng 6,6% so với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu lại giảm 3,6% do giá gạo bình quân chỉ còn khoảng 467,6 USD/tấn, giảm gần 10%.
Về thị trường, Philippines tiếp tục là quốc gia nhập khẩu gạo Việt Nam lớn nhất với khoảng 2,1 triệu tấn, chiếm gần 47% tổng lượng xuất khẩu. Trong khi đó, Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, chiếm khoảng 17,8% thị phần. Diễn biến này cho thấy dư địa mở rộng thị trường vẫn còn lớn, song yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật cũng ngày càng khắt khe.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận gạo thơm không chỉ là bước cải cách về thủ tục hành chính mà còn góp phần tăng tính chủ động cho địa phương trong hỗ trợ doanh nghiệp và thực thi các cam kết của Việt Nam trong các hiệp định thương mại tự do.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả ngay từ khi triển khai, các địa phương cần khẩn trương hoàn thiện bộ máy, quy trình và các điều kiện cần thiết nhằm bảo đảm hoạt động chứng nhận diễn ra liên tục, không làm gián đoạn xuất khẩu gạo thơm sang các thị trường trọng điểm.