Hơn một tháng trước, khi giá cà phê giảm về quanh 84.000 đồng một kg, chị Hoàng Oanh (Đăk Lăk) quyết định bán hết 5 tấn hàng tồn. Chị lo Brazil sắp vào vụ, nguồn cung tăng sẽ kéo giá xuống sâu hơn. Nay giá tăng trở lại, tiến sát 100.000 đồng một kg, chị Oanh chỉ biết tiếc vì không còn cà phê  để bán.

"Lúc đó tôi sợ giá rơi về 70.000 đồng một kg nên quyết định bán ngay dù chưa cần tiền", chị nói.

Không riêng chị Oanh, nhiều nông dân Tây Nguyên đã bán phần lớn lượng cà phê tồn kho khi giá giảm mạnh hồi đầu tháng 6. Đợt tăng giá lần này vì thế diễn ra trong bối cảnh lượng hàng còn lại trong dân không nhiều.

Ghi nhận trong phiên sáng ngày 15/7, giá cà phê tại Gia Lai, Đăk Lăk và Đăk Nông đồng loạt tăng thêm 1.200 đồng một kg so với một ngày trước đó, chạm mốc 97.300 đồng một kg. So với 84.300 đồng một kg, mức đáy hai năm được ghi nhận vào ngày 10/6, mặt hàng này đã phục hồi khoảng 15,4% và tiến sát mốc 100.000 đồng một kg.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, giá cà phê tăng do nhiều yếu tố cùng lúc, từ lo ngại về thời tiết, nguồn cung đến hoạt động đầu cơ trên các sàn giao dịch hàng hóa.

Ông cho biết, trước đây thị trường lo ngại mưa bão tại Brazil làm chậm tiến độ thu hoạch. Tuy nhiên, đến nay vụ thu hoạch tại quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới nhìn chung vẫn thuận lợi. Giới đầu tư vẫn theo dõi nguy cơ khô hạn do biến đổi khí hậu và khả năng El Nino quay trở lại vào cuối năm nay hoặc năm sau, khiến tâm lý lo ngại về nguồn cung chưa hạ nhiệt.

"Yếu tố tác động lớn nhất hiện nay là giao dịch trên các sàn hàng hóa. Các quỹ đầu cơ liên tục mua vào, bán ra khiến giá biến động rất mạnh", ông Hải nói.

Khi giá giảm về vùng 84.000-85.000 đồng một kg hồi đầu tháng 6, nhiều nông dân đã bán mạnh. Đến khi giá phục hồi, lượng hàng còn lại không đáng kể. "Bà con thấy giá lên thì có xu hướng giữ hàng, nhưng thực tế tồn kho trong dân hiện không còn nhiều", ông nói thêm. Ngoài ra, chi phí logistics và vận chuyển quốc tế tăng cũng góp phần hỗ trợ mặt bằng giá.

Theo dữ liệu từ sàn ICE London được Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), tính đến cuối tháng 6, lượng tồn kho cà phê robusta được chứng nhận đạt 4.053 lô (tức 40.530 tấn). Mặc dù con số này thể hiện xu hướng hồi phục nhẹ từ mức đáy hai năm (3.631 lô ghi nhận vào giữa tháng 5), dự trữ hạt robusta toàn cầu nhìn chung vẫn duy trì ở ngưỡng rất thấp.

Báo cáo của VNCommodities và MXV cho thấy nguồn cung tháng 6 tiếp tục thắt chặt do lượng hàng nội địa của Việt Nam giảm vào cuối niên vụ, cùng tỷ lệ hạt đạt chuẩn xuất khẩu  ở mức thấp. Bên cạnh đó, tình trạng mưa trái mùa làm gián đoạn thu hoạch trái cà phê tại Brazil cũng vô hình trung đẩy giá giao dịch trên sàn New York tăng mạnh, tạo áp lực liên thông lên toàn bộ thị trường. Điều này khiến lượng hàng đủ tiêu chuẩn đưa lên sàn đấu giá quốc tế vẫn rất hạn chế, giữ tồn kho ICE ở mức thắt chặt nghiêm trọng.

Biến động trên các sàn giao dịch cũng cho thấy dòng tiền đầu cơ đang tác động mạnh đến giá cà phê. Kết thúc phiên giao dịch đêm 14/7 và rạng sáng 15/7 (giờ Việt Nam), giá robusta giao tháng 9 trên sàn London tăng 15 USD, lên 3.849 USD một tấn. Trong phiên, có thời điểm giá vọt lên 4.033 USD, tăng gần 200 USD so với phiên trước.

Trong khi đó, giá hạt arabica giao cùng kỳ hạn trên sàn New York giảm gần 90 USD, xuống còn 7.190 USD một tấn sau khi có lúc tăng lên 7.770 USD. Biên độ dao động lớn cho thấy giá cà phê hiện chịu tác động đáng kể từ dòng vốn đầu cơ và hoạt động của các quỹ đầu tư tài chính, thay vì chỉ phản ánh yếu tố cung - cầu.

Ông Hải cho rằng rất khó dự báo liệu giá cà phê có vượt mốc 100.000 đồng một kg hay không, bởi còn phụ thuộc diễn biến trên các sàn giao dịch quốc tế.

Về dài hạn, thách thức lớn nhất của ngành nông sản, trái cà phê Việt là Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), dự kiến áp dụng từ cuối năm 2026. Theo quy định này, cà phê xuất khẩu vào EU phải chứng minh không liên quan đến hoạt động phá rừng mới được bán trên thị trường.

EU hiện là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất thế giới, đồng thời là nước xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 40% kim ngạch. Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có rủi ro thấp trong thực thi EUDR. Thực tế, một số nhà nhập khẩu  châu Âu đã thử nghiệm mua cà phê đáp ứng tiêu chuẩn này với giá cao hơn thị trường khoảng 50 USD một tấn, tạo thêm động lực cho doanh nghiệp và người sản xuất.