Đa giá trị cây hồng sô cô la

Trong khu vườn khoảng 1ha của anh Trần Hữu Thắng ở ấp Mỹ Phước, xã Nhơn Mỹ những cây hồng sô cô la ở nhiều độ tuổi khác nhau đang sinh trưởng tốt và cho trái. Có cây mới hơn 1 năm tuổi, cũng có những cây đã cho trái năm thứ 2-3.

Năm 2023, anh Thắng bắt đầu trồng thử nghiệm khoảng 5 cây hồng sô cô la để theo dõi khả năng thích nghi. Sau khoảng 6-7 tháng, cây bắt đầu cho những trái đầu tiên. Nhận thấy cây sinh trưởng khá tốt, ít sâu bệnh và thích nghi tốt với điều kiện đất đai, thời tiết tại địa phương, anh bắt đầu mở rộng diện tích.

Đến nay, trong vườn đã có hơn 200 cây hồng sô cô la đang cho trái cùng nhiều cây ở các giai đoạn sinh trưởng khác nhau, sản lượng quả bình quân khoảng 3 tấn/năm. Tuy nhiên anh Thắng chưa đặt mục tiêu đưa toàn bộ sản lượng ra thị trường dưới dạng trái tươi. Thay vào đó, anh đang khai thác nhiều giá trị từ cây trồng này.

“Trái tươi hiện chưa đủ sản lượng để cung cấp ổn định ra thị trường. Tôi chủ yếu dùng để phục vụ khách tham quan, trải nghiệm vườn và chế biến thành các sản phẩm khác”, anh Thắng cho biết. Đây là điểm khác biệt trong cách anh tiếp cận sản xuất cây ăn trái.

Với nhiều loại cây ăn trái được trồng quy mô lớn, nhà vườn chủ yếu thu hoạch rồi bán trái. Với cây hồng sô cô la, anh Thắng định hướng xây dựng thành chuỗi giá trị, trong đó trái có thể ăn tươi, chế biến thành sinh tố, kem, nước uống hoặc cung cấp nguyên liệu cho nhà máy chế biến; hạt được tận dụng để nhân giống; cây giống trở thành sản phẩm hàng hóa riêng.

Theo anh Thắng, hồng sô cô la có độ đường không cao, thịt dẻo và béo, đặc biệt có màu nâu đen nên phù hợp làm nguyên liệu chế biến. Nếu pha chế trái tươi với sữa đặc và đá, hương vị thay đổi rõ rệt, giống vị trái bơ. Khi chế biến thành kem kết hợp với sữa tươi và đậu phộng lại đậm đà hương vị sô cô la.

Từ đặc điểm này, anh Thắng đang khai thác vườn hồng sô cô la để phục vụ du khách tham quan vườn sinh thái của gia đình. Cách làm này vừa giúp khách có thêm trải nghiệm, vừa mở ra hướng tiêu thụ khác thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường trái tươi.

Đáng chú ý, hiện đã có đối tác liên kết với anh để cung ứng hồng sô cô la làm nguyên liệu chế biến kem, sinh tố và kẹo. Tuy nhiên, do sản lượng còn hạn chế nên anh chưa thể mở rộng sang nhiều dòng sản phẩm khác.

“Muốn làm sản phẩm chế biến thì phải có nguyên liệu ổn định. Một vườn không thể đáp ứng được nên phải liên kết nhiều hộ mới có thể tính đến chuyện phát triển sản phẩm quy mô lớn”, anh Thắng chia sẻ.

Từ đầu năm 2026, anh bắt đầu cung cấp cây giống ra thị trường, đến nay đã đưa ra hơn 1.000 cây. Giá cây giống tùy kích cỡ và chất lượng, dao động khoảng 200.000 - 800.000 đồng/cây. Trong khi đó, giá trái tươi hiện khoảng 300.000 đồng/kg.

Theo ông Trần An Viên, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Nhơn Mỹ, mô hình trồng hồng sô cô la của anh Thắng là hướng chuyển đổi cây trồng có nhiều triển vọng, bước đầu cho thấy phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương và đáp ứng xu hướng tiêu dùng các sản phẩm nông nghiệp giá trị cao.

Tuy nhiên, địa phương xác định đây là mô hình mới, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng. Thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với ngành chuyên môn hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng sản phẩm OCOP, kết nối tiêu thụ và đánh giá khả năng phát triển trên cơ sở hiệu quả thực tế, tránh tình trạng phát triển theo phong trào.

Chịu mặn tốt, giá cao, dễ trồng

Anh Thắng cho biết năm 2023, khu vực ấp Mỹ Phước chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn, độ mặn có thời điểm lên đến khoảng 7 phần nghìn. Thế nhưng những cây hồng sô cô la trồng thử nghiệm trong vườn vẫn sinh trưởng tốt. Đánh giá đây là cây trồng có khả năng chịu mặn tương đối, ít sâu bệnh và không đòi hỏi lượng nước tưới quá lớn, anh Thắng quyết định mở rộng quy mô trồng.

Khoảng cách phổ biến khi trồng hồng sô cô la từ 3,5 - 4m/cây. Nếu diện tích đất rộng, nhà vườn có thể trồng thưa khoảng 5m để tạo không gian cho cây phát triển.

Giai đoạn đầu, việc chăm sóc tập trung vào bộ rễ. Cây cần được buộc cố định để hạn chế gió lay, giúp rễ nhanh bám đất. Sau giai đoạn kiến thiết cơ bản, người trồng chuyển sang chăm sóc và theo dõi quá trình ra hoa, đậu trái. Khi cây bước vào giai đoạn cho trái nhiều, đặc biệt từ khoảng năm thứ 2, cần chằng kéo các cành mang nhiều trái để hạn chế tét, gãy nhánh.

Cây hồng sô cô la chăm sóc khoảng một năm năng suất có thể đạt khoảng 5-7kg/cây. Đến năm thứ 2, trong điều kiện chăm sóc tốt, cây có thể cho khoảng 40-50kg/cây.

Anh Thắng lưu ý, thời gian từ khi hồng sô cô la ra trái đến lúc chín khá dài, khoảng 6-7 tháng. Khi chín, trái chuyển sang màu vàng hoặc xanh nhạt, vỏ rất mỏng. Phần thịt bên trong có màu nâu đen, dẻo. Trọng lượng trái phổ biến khoảng 300-400g, một số trái có thể đạt 700g đến 1kg. Trái có thể giữ trên cây khoảng một tháng mà không bị rụng, nhờ đó nhà vườn có thể chủ động thời gian thu hoạch.

Hiện anh Thắng đang trồng 3 giống hồng sô cô la, trong đó có 2 giống có hạt (gồm hồng dáng nhọn và hồng tròn dáng dẹt) và 1 giống không hạt. Giống có hạt cho trái nhiều hơn, gia đình có thể vừa thu được phần thịt, vừa có thể lấy hạt để nhân giống.

Trái hồng dáng nhọn thường có nhiều hạt nên phần cơm ít hơn. Trong khi hồng tròn dáng dẹt có phần cơm dẻo, phù hợp với nhu cầu ăn tươi. Chất lượng cơm giữa các giống cơ bản tương đồng nhưng mục đích sử dụng khác nhau nên nhà vườn có thể lựa chọn giống tùy hướng sản xuất.

Một phần quan trọng trong mô hình là khai thác hạt để sản xuất cây giống. Hạt hồng sô cô la hiện được anh Thắng thu mua từ các nhà vườn với giá khoảng 10.000 đồng/hạt, mỗi trái trung bình có khoảng 5-8 hạt.

Những nhà vườn chuyên bán trái tươi có thể tuyển trái với kích thước khoảng 2-3 trái/kg. Riêng vườn anh Thắng ưu tiên lấy hạt và phục vụ chế biến nên không nhất thiết phải tuyển trái quá lớn.

Hiện hồng sô cô la bán trái tươi khoảng 300.000 đồng/kg, trong khi chi phí đầu tư được anh Thắng ước tính khoảng 30.000 đồng/kg. 

Để xây dựng vùng nguyên liệu lớn, anh Thắng đang liên kết với khoảng 50 hộ dân để phát triển diện tích. Mục tiêu trước mắt là xây dựng sản phẩm theo hướng có thể tham gia chương trình OCOP, phấn đấu được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.