Năm 2024, năng suất cam của mô hình đạt 7,56 tấn/ha, đến năm 2025 tăng lên 8,5 tấn/ha, lợi nhuận cao hơn từ 15 - 20% so với phương thức sản xuất truyền thống.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/

Khó nhất là thay đổi tập quán canh tác

Hà Tĩnh là một trong những địa phương có diện tích cam lớn ở khu vực Bắc Trung Bộ với các vùng trồng tập trung tại Vũ Quang, Hương Khê, Hương Sơn và Can Lộc. Nhiều năm qua, cam đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.

Tuy nhiên, phần lớn diện tích cam vẫn được canh tác theo phương thức truyền thống, phụ thuộc nhiều vào phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí đầu vào mà còn tiềm ẩn nguy cơ suy thoái đất, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến chất lượng nông sản.

Bên cạnh đó, đầu ra sản phẩm chưa ổn định, việc tiêu thụ chủ yếu thông qua thương lái nên giá trị gia tăng còn thấp. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nông sản an toàn và có nguồn gốc rõ ràng, việc chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ là hướng đi phù hợp nhằm nâng cao giá trị quả cam Hà Tĩnh.

Xuất phát từ thực tế đó, giai đoạn 2024 - 2025, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh triển khai mô hình “Sản xuất cam theo tiêu chuẩn hữu cơ gắn liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp” tại thôn Thanh Bình, xã Mai Hoa.

Mô hình được thực hiện trên diện tích 3ha với sự tham gia của 3 hộ dân có diện tích cam chanh 5 năm tuổi. Các vườn cam được lựa chọn đều đáp ứng yêu cầu về điều kiện đất đai, quy hoạch sản xuất và khả năng xây dựng vùng trồng theo tiêu chuẩn hữu cơ.

Trong quá trình thực hiện, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh thường xuyên bám sát cơ sở, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn TCVN 11041-2:2017 đối với cây ăn quả. Các hộ tham gia được tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ phân bón hữu cơ, vôi bột; hướng dẫn cải tạo đất, theo dõi sinh trưởng, quản lý sâu bệnh bằng biện pháp sinh học và thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất.

Mô hình chú trọng xây dựng hồ sơ vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, từng bước hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp nhằm tạo đầu ra ổn định cho người dân.

Theo đánh giá của cán bộ kỹ thuật, khó khăn lớn nhất khi chuyển sang sản xuất hữu cơ là thay đổi tập quán canh tác của người dân. Bởi trước đây, nhiều hộ đã quen với việc sử dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật để xử lý sâu bệnh nhanh và kích thích cây sinh trưởng.

Sau thời gian triển khai, hiệu quả mô hình mang lại khá rõ nét. Việc sử dụng phân hữu cơ và tăng cường các biện pháp sinh học giúp đất dần tơi xốp hơn, cây cam sinh trưởng ổn định, khả năng chống chịu sâu bệnh được cải thiện. Đặc biệt, chất lượng quả cam được nâng lên rõ rệt. Quả có mẫu mã đẹp, vị ngọt đậm, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm nên được người tiêu dùng và thương lái đánh giá cao.

Năm 2024, năng suất cam của mô hình đạt 7,56 tấn/ha, đến năm 2025 tăng lên 8,5 tấn/ha. Với giá bán trung bình khoảng 30.000 đồng/kg, lợi nhuận đạt gần 110 triệu đồng/ha, cao hơn từ 15 - 20% so với phương thức sản xuất truyền thống.

Ông Nguyễn Trọng Thân, hộ tham gia mô hình tại thôn Thanh Bình cho biết, trước đây gia đình sản xuất chủ yếu dựa vào phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật nên chi phí cao, đất ngày càng chai cứng.

“Tham gia mô hình hữu cơ, ban đầu tôi cũng lo vì quy trình sản xuất nghiêm ngặt hơn. Sau hai năm thực hiện, đất tơi xốp hơn, cây khỏe, ít sâu bệnh, chi phí thuốc giảm đáng kể. Cam đẹp mã, chất lượng ngon hơn nên được thị trường ưa chuộng”, ông Thân chia sẻ.

Nhân rộng mô hình gắn với liên kết tiêu thụ

Từ kết quả khả quan của mô hình, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh tiếp tục triển khai nhân rộng mô hình “Sản xuất cam đạt tiêu chuẩn hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” tại xã Đồng Lộc với quy mô 13ha, có 3 hộ dân tham gia.

Mục tiêu của mô hình không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, chất lượng cam mà còn hướng tới xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định, giảm chi phí đầu vào hóa học, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành hàng cam Hà Tĩnh.

Thông qua mô hình, các hộ dân được hướng dẫn áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS và TCVN 11041-2:2017; thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc, sử dụng vật tư đầu vào đúng quy định, cải tạo đất và kiểm soát sâu bệnh bằng biện pháp sinh học.

Đồng thời, Trung tâm Khuyến nông tỉnh cũng hướng tới hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất cam hữu cơ làm cơ sở tập huấn, chuyển giao và nhân rộng trên địa bàn toàn tỉnh, từng bước xây dựng vùng sản xuất cam hữu cơ tập trung gắn với chứng nhận và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Thanh, đại diện HTX Cam Thanh Hiền cho biết, việc tham gia mô hình giúp các thành viên HTX tiếp cận phương thức sản xuất mới, nâng cao nhận thức về sản xuất nông nghiệp an toàn và mở ra cơ hội liên kết tiêu thụ sản phẩm lâu dài.

“Người tiêu dùng hiện nay rất quan tâm đến sản phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu sản xuất theo hướng hữu cơ và có liên kết tiêu thụ ổn định, giá trị quả cam sẽ tăng lên rất nhiều”, ông Thanh nói.

Tại lễ ra mắt mô hình chuyển đổi cam theo hướng hữu cơ tại xã Đồng Lộc, ông Phan Anh Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lộc khẳng định địa phương sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để người dân mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, từng bước xây dựng thương hiệu cam sạch của địa phương.

Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng vùng trồng, kết nối doanh nghiệp tiêu thụ và từng bước hình thành chuỗi giá trị cam hữu cơ bền vững.

“Hiệu quả từ mô hình cho thấy sản xuất cam hữu cơ là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Không chỉ nâng cao giá trị kinh tế, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng tầm thương hiệu cam Hà Tĩnh trên thị trường”, ông Thắng nhấn mạnh.