Việt Nam đã vượt Chile để trở thành một trong những quốc gia cung cấp trái cây lớn nhất cho Trung Quốc, chỉ đứng sau Thái Lan. Đáng chú ý, ở mặt hàng sầu riêng - loại trái cây có giá trị nhập khẩu lớn nhất tại thị trường này - Việt Nam đang cạnh tranh trực tiếp với Thái Lan. Ngoài sầu riêng, Việt Nam còn là nguồn cung quan trọng đối với nhiều loại trái cây như chuối, dừa tươi, nhãn, vải...

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, dù kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đã vượt 5,5 tỷ USD, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn. Trái cây Việt Nam hiện mới tập trung tại một số khu vực và chưa thâm nhập sâu vào nhiều địa phương thuộc khu vực nội địa Trung Quốc.

Bên cạnh các loại trái cây đã được xuất khẩu chính ngạch, Việt Nam vẫn còn nhiều sản phẩm tiềm năng đang chờ mở cửa thị trường thông qua các nghị định thư về kiểm dịch thực vật. Nhóm trái cây có múi là ví dụ điển hình khi hiện mới chỉ có bưởi và chanh được xuất khẩu chính ngạch, trong khi cam, quýt vẫn chưa được phép xuất khẩu. Ngoài ra, na, bơ và nhiều loại trái cây khác cũng được đánh giá có nhiều tiềm năng tại thị trường này.

Trong các ngành hàng chủ lực, sầu riêng tiếp tục được xem là động lực tăng trưởng quan trọng nhất. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cả nước hiện có khoảng 192.000 ha sầu riêng; sản lượng năm 2025 đạt khoảng 1,8 triệu tấn và dự kiến tăng lên 2-2,1 triệu tấn trong năm 2026. Đến nay, sầu riêng Việt Nam đã được xuất khẩu tới 28 thị trường trên thế giới.

Bên cạnh sầu riêng, chuối cũng được đánh giá còn nhiều dư địa phát triển. Năm 2025, giá trị thương mại chuối toàn cầu đạt khoảng 16,7 tỷ USD. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu chuối lớn nhất thế giới với kim ngạch khoảng 418,7 triệu USD, trong khi Trung Quốc nhập khẩu gần 1 tỷ USD chuối mỗi năm.

Theo ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm), Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, để nâng kim ngạch xuất khẩu chuối lên mốc 1 tỷ USD, ngành hàng này không thể chỉ dựa vào mở rộng diện tích hay tăng sản lượng mà phải nâng cao giá trị trên mỗi tấn sản phẩm. Muốn vậy, cần tổ chức lại chuỗi giá trị từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu, sản xuất, bảo quản đến chế biến và tiêu thụ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và xây dựng các chuỗi liên kết bền vững.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Trung Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng nhất đối với rau quả Việt Nam. Những năm gần đây, xuất khẩu rau quả sang thị trường này duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 65-70%/năm. Vì vậy, việc duy trì và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc có ý nghĩa quyết định đối với tăng trưởng của toàn ngành.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với không ít thách thức. Các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, chi phí vật tư đầu vào gia tăng và yêu cầu tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn cũng tạo áp lực lớn đối với người sản xuất và doanh nghiệp.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói - điều kiện bắt buộc để nhiều loại trái cây được xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường lớn; trong đó có Trung Quốc.

Để tháo gỡ khó khăn, trong khi chờ sửa đổi toàn diện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Nghị quyết đã rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng cường hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho xuất khẩu khi vụ thu hoạch sầu riêng tại Tây Nguyên sắp bước vào chính vụ.

Song song với đó, ngành nông nghiệp đang thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu mã số vùng trồng gắn với cơ sở dữ liệu đất đai; khuyến khích phát triển hợp tác xã và các hình thức liên kết sản xuất nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Cùng với việc tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tích cực đàm phán với Trung Quốc để mở rộng danh mục trái cây được xuất khẩu chính ngạch, đồng thời thúc đẩy mở cửa thị trường đối với nhiều loại trái cây tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và các thị trường có giá trị cao khác.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, mô hình tăng trưởng của ngành rau quả hiện không còn chủ yếu dựa vào mở rộng diện tích mà chuyển sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững. Ngành đang hướng tới chuyển đổi toàn diện chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, logistics đến truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ trái cây trên thế giới tiếp tục gia tăng, cùng với các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về mã số vùng trồng và mở rộng thị trường xuất khẩu, ngành rau quả được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nông nghiệp Việt Nam. Nếu tận dụng hiệu quả cơ hội từ các thị trường lớn, ngành hàng này sẽ đóng góp đáng kể vào mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 74 tỷ USD trong năm 2026.