Ảnh minh họa: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Trao đổi với Mekong ASEAN về kết quả xuất khẩu rau quả quý 1/2026, theo ông Nguyễn Văn Mười – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, mặc dù bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều thách thức, xuất khẩu rau quả vẫn ghi nhận mức tăng trưởng hai con số.

Ông cho rằng, biến động tại thị trường Trung Đông và châu Âu (chiếm khoảng 10% tỷ trọng) gây ra những tác động nhất định đến ngành, nhưng sự bứt phá mạnh mẽ từ các thị trường khác như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường Đông Nam Á đã bù đắp khoảng trống này.

Đóng vai trò "đầu tàu" dẫn dắt sự tăng trưởng toàn ngành xuất khẩu rau quả của Việt Nam những tháng đầu năm 2026 là mặt hàng sầu riêng. Chỉ riêng hai tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đã tăng vọt 177% so với cùng kỳ, mang về 146 triệu USD. Bên cạnh đó, các mặt hàng khác như dừa và nhóm rau gia vị cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định tại các thị trường cao cấp như Mỹ và Nhật Bản.

Về số liệu cụ thể, theo Cục Hải quan, quý 1/2026, Việt Nam xuất khẩu rau quả mang về 1,52 tỷ USD, tăng 31,4% so với cùng kỳ năm trước (YoY).

Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất với 778 triệu USD, tăng 49,6% so với cùng kỳ, và chiếm 51% tổng giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong quý. Thị trường xuất khẩu lớn thứ hai là Mỹ với 130 triệu USD, tăng 16,4% so với cùng kỳ; kế đến là Hàn Quốc với 76,8 triệu USD, tăng 6,3% YoY; Nhật Bản với 58,4 triệu USD, tăng 7,3% YoY.

Trong Top 10 thị trường xuất khẩu lớn nhất, một số thị trường có mức tăng trưởng cao về kim ngạch còn bao gồm Malaysia với 82,5% YoY, lên 36,5 triệu USD; Đức với 79,7% YoY, đạt 32 triệu USD. Kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Hà Lan tăng 51,6% YoY, lên 36,7 triệu USD; Australia với 29,5% YoY, đạt 36,4 triệu USD.

Ngược lại, trong Top 10 thị trường, rau quả xuất khẩu sang Thái Lan lại giảm 28,5% YoY, còn 33,6 triệu USD; Đài Loan (Trung Quốc) giảm 6,2% YoY, ở mức 23,9 triệu USD.

Dự báo xuất khẩu rau quả trong quý 2/2026

Với đà tăng trưởng hiện tại, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam dự báo xuất khẩu rau quả trong quý 2/2026 có thể tăng trưởng từ 15 – 20% so với cùng kỳ.

Nếu trong 3 tháng đầu năm, kim ngạch bình quân mỗi tháng đạt hơn 500 triệu USD, bước sang quý 2, đặc biệt từ tháng 6 (khi sản lượng thu hoạch sầu riêng tăng mạnh), con số có thể đạt mức trung bình 750 - 850 triệu USD/tháng.

Giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 10 sẽ là thời gian cao điểm nhất xuất khẩu mặt hàng sầu riêng, từ đó góp phần đẩy giá trị toàn ngành lên cao. Điển hình, tháng 9 năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu rau quả đã lên tới 1,3 tỷ USD, tăng 43% so với cùng kỳ.

“Nếu không phát sinh các vấn đề về chất lượng, mục tiêu đạt 10 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu rau quả cho cả năm 2026 là có thể thực hiện được,” ông Nguyễn Văn Mười nhận định.

Mở rộng không gian xuất khẩu

Trung Quốc hiện vẫn là thị trường trọng điểm của rau quả Việt Nam, tuy nhiên các doanh nghiệp Việt Nam được cho là vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của thị trường này. Hiện nông sản Việt chủ yếu tiếp cận các tỉnh phía Nam Trung Quốc, còn khu vực phía Bắc nước này vẫn còn nhiều khoảng trống. Tại Bắc Kinh, ngoài thanh long và chuối, sự xuất hiện các mặt hàng rau quả Việt khác còn rất hạn chế. Do đó, theo Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Namviệc đẩy mạnh tiếp cận các địa phương phía Bắc là hướng đi cần thiết.

Bên cạnh đó, việc tìm kiếm các thị trường mới, đặc biệt là những thị trường gần để tiết giảm chi phí vận chuyển là chiến lược quan trọng. Ví dụ điển hình là Malaysia, thị trường này đã có mức tăng trưởng đột phá lên tới hơn 80% YoY ngay trong quý 1/2026.

Mặt khác, doanh nghiệp có thể mở rộng kim ngạch xuất khẩu từ việc tận dụng các Nghị định thư mới. Đến nay, Việt Nam và Trung Quốc đã ký tổng cộng hơn 20 thỏa thuận và nghị định thư liên quan đến xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Riêng trái cây, có khoảng 10 loại được xuất khẩu chính ngạch như sầu riêng, thanh long, vải…

Tháng 4/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cùng Tổng Cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc Tôn Mai Quân đã ký Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và quả chanh xuất khẩu.

Điều này không chỉ mở ra cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng sản xuất của hai mặt hàng bưởi và chanh mà còn góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất khẩu chính ngạch, nâng cao hiệu quả tiêu thụ, gia tăng giá trị của ngành hàng.

Trước đây, trái bưởi vẫn được xuất khẩu sang Trung Quốc nhưng chủ yếu theo đường tiểu ngạch. Khi có Nghị định thư, mọi công đoạn từ tổ chức sản xuất đến thương mại sẽ trở nên bài bản hơn và sẽ tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ cho nhóm cây có múi trong thời gian tới.

Cùng với quả bưởi, cuối năm 2025, Nghị định thư xuất khẩu mít tươi của Việt Nam sang Trung Quốc cũng đã được ký kết.

Từ những thỏa thuận song phương nói trên, ông Mười kỳ vọng năm 2026 xuất khẩu hai mặt hàng bưởi và mít của Việt Nam sẽ có sự khởi sắc và đóng góp thêm từ 300 – 400 triệu USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu ngành hàng rau quả.

Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam Trịnh Việt Hùng và Tổng Cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc Tôn Mai Quân (thứ tự từ bên trái sang phải) ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và quả chanh xuất khẩu ngày 15/4. Ảnh: TTXVN

Doanh nghiệp cần làm gì?

Để tận dụng không gian xuất khẩu từ các Nghị định thư, đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp trước hết phải chuẩn hóa quy trình canh tác để đảm bảo chất lượng sản phẩm ổn định; nông dân cần cơ cấu lại quy trình sản xuất theo hướng giảm dần hàm lượng hóa học, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ và sinh học. Đây không chỉ là xu hướng chung mà còn là yêu cầu bắt buộc, bởi không riêng Trung Quốc mà tất cả các thị trường đều đang đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm rất cao. Nếu không đảm bảo được chất lượng, các doanh nghiệp sẽ khó giữ được thị trường.

Lấy ví dụ mặt hàng sầu riêng, trước đây chỉ có Việt Nam và Thái Lan cạnh tranh, nhưng hiện nay đã có tới 5 nước Đông Nam Á ký Nghị định thư xuất khẩu sang Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, quốc gia nào đảm bảo được chất lượng tốt hơn chắc chắn sẽ chiếm lĩnh được thị trường.

“Chúng ta có lợi thế về vị trí địa lý gần, nhưng đây không phải là ưu tiên hàng đầu của đối tác mua hàng, yêu cầu số một của họ vẫn là chất lượng. Vì vậy, muốn giữ vững thị trường và tăng trưởng ổn định, bắt buộc chúng ta phải kiểm soát tốt khâu chất lượng sản phẩm,” ông Mười nói.

Bên cạnh vấn đề chất lượng, hiện nay bối cảnh thế giới có nhiều biến động, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông đã đẩy giá dầu lên cao. Chi phí vận chuyển nội địa đã tăng khoảng 30 – 40%, giá các yếu tố đầu vào như phân bón cũng tăng từ 20 – 30%, trực tiếp tác động lên giá thành sản phẩm rau quả. Trong khi đó, sức mua tại thị trường trong nước đang có dấu hiệu sụt giảm.

Đối với xuất khẩu, dù kim ngạch và giá trị tăng trưởng nhưng biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp lại thu hẹp do chi phí tăng. Đối tác mua và người bán thường phải chia sẻ chi phí vận chuyển, gây khó khăn cho hai bên cũng như việc tiêu thụ rau quả.

Trong bối cảnh đó, về phía doanh nghiệp, giải pháp cấp bách là phải tối ưu hóa bộ máy, cắt giảm các khoản chi phí cơ bản để cải thiện biên lợi nhuận.

Để đồng hành cùng doanh nghiệp, Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết đang đẩy mạnh các hoạt động đối ngoại và kết nối giao thương quốc tế. Hiện tại, hai chương trình xúc tiến thương mại quốc gia tại Đức và Hong Kong (Trung Quốc) đang được cơ quan này triển khai tích cực.

Dù vậy, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng công tác xúc tiến thương mại vẫn rất cần sự tiếp sức kịp thời từ phía Nhà nước. Bởi lẽ, việc tự thân vận động tại thị trường quốc tế là bài toán chi phí đầy thách thức đối với các đơn vị kinh doanh nếu thiếu đi sự đồng hành từ các chương trình quốc gia. Theo ông, nguồn lực hỗ trợ từ cơ quan quản lý chính là điểm tựa then chốt, giúp doanh nghiệp tự tin và vững tâm hơn trong hành trình khai phá những thị trường mới đầy tiềm năng.